rownosc.ngo.pl

Europejska polityka równości płci
Polityka równości płci, która realizowana jest w Unii Europejskiej, należy do jednej z najnowocześniejszych i najbardziej zaawansowanych na świecie. Obowiązujący w Unii stan prawny i podejmowane przez nią działania mają jeden nadrzędny cel: faktyczna równość kobiet i mężczyzn. Unię Europejską interesuje już nie tylko równość w sensie prawnym, bo taka została stosunkowo dawno osiągnięta w systemach prawnych państw członkowskich, ale przede wszystkim równość obu płci na rynku pracy, w dostępie do edukacji, dóbr i usług, czy wreszcie udział kobiet i mężczyzn w procesie podejmowania decyzji. Dlatego inicjowane są nowe działania, już nie tylko w sferze rynku pracy i zatrudnienia, tradycyjnym obszarze zainteresowania, ale w kolejnych dziedzinach życia społecznego.

CO OZNACZA GENDER MAINSTREAMING?

RÓWNOŚĆ PŁCI W PRAWIE UNII EUROPEJSKIEJ

PROGRAMY DZIAŁANIA NA RZECZ RÓWNYCH SZANS KOBIET I MĘŻCZYZN

STRATEGIA LIZBOŃSKA I EUROPEJSKA STRATEGIA ZATRUDNIENIA

CO OZNACZA GENDER MAINSTREAMING?

Gender mainstreaming to włączanie problematyki płci do głównego nurtu polityki.

W 1996 roku Komisja Europejska, zainspirowana przez ONZ i Radę Europy, ogłasza komunikat „Włączanie równości kobiet i mężczyzn do wszystkich strategii i działań politycznych Wspólnoty”, inicjując tym samym nowe narzędzie - gender mainstreaming. Od 1996 roku idea równości powinna być obecna we wszystkich działaniach podejmowanych przez Unię Europejską – od etapu planowania, przez realizację aż po ocenę polityk i działań. Filozofia leżąca u podstaw tej idei jest następująca: każda polityka, każde podejmowane przez państwo działanie ma wpływ na obywateli i… obywatelki, ale żeby wiedzieć, czy ten wpływ (to znaczy korzyści i koszty) są równe dla wszystkich niezależnie od płci, to musimy przyglądać się naszym działaniom przez równościowe okulary. Punktem wyjścia jest rzetelna diagnoza i badanie stanu wyjściowego: czy dotychczasowe rozwiązania przynosiły korzyści zarówno kobietom, jak i mężczyznom?

A zatem dzięki przyjętemu zapisowi, że we wszystkich działaniach podejmowanych przez UE powinna znaleźć odzwierciedlenie perspektywa równości, dlatego podejście równościowe znajduje również odzwierciedlenie w Funduszach Strukturalnych, czyli głównych instrumentach polityki finansowej realizowanej przez UE. Każdy, kto stara się o dotację z unijnych pieniędzy, musi opisać, jak zamierza realizować kwestię równości płci. Na przykład unijne wsparcie dla wiosek rybackich w Portugalii polegało nie tylko na unowocześnieniu kutrów rybackich, na których pracowali głównie mężczyźni. Jednocześnie wspierano również przedsiębiorczość kobiet, które zajmowały się zbieraniem muszli i innych bogactw morskich. Uczono je, jak zamieniać muszle w atrakcyjny towar i prowadzić działalność gospodarczą. W ten sposób zrealizowano cele polityki równościowej (niezależność ekonomiczna obu płci) i rozwoju regionalnego (promocja przedsiębiorczości), bez konieczności przymuszania kobiet do pracy na kutrach (o co podejrzewają europejską politykę równości jej krytycy, żywiąc przekonanie, że chce się tu jakoby realizować dawne hasło „kobiety na traktory”).

Gender mainstreaming w wymiarze praktycznym ma również odzwierciedlenie w strukturach administracji europejskiej, gdzie we wszystkich urzędach i biurach pracuje osoba, która jest odpowiedzialna za monitorowanie kwestii równości płci, także za realizowanie tej zasady we wszystkich politykach i działaniach podejmowanych przez Unię. Za całość polityki równościowej odpowiedzialny jest Komisarz ds. Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Równych Szans, którym obecnie jest Czech, Vladimir Špidla.

RÓWNOŚĆ PŁCI W PRAWIE UNII EUROPEJSKIEJ

Od momentu wejścia w życie Traktatu Amsterdamskiego z dniem 1 maja 1999 roku jednym z podstawowych zadań Unii Europejskiej jest promocja równości kobiet i mężczyzn.
Zapis o równości płci pojawił się już w momencie utworzenia Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej w 1957 roku. W artykule 119 Traktatu Rzymskiego państwa członkowskie zobowiązały się zadbać o zasadę równej płacy za równą płacę i pracę tej samej wartości. Zasada dotycząca równego traktowania kobiet i mężczyzn w zatrudnieniu została rozwinięta i doprecyzowana w kolejnych dyrektywach

Wszystkie dyrektywy są do pobrania na stronie Prawo UE.

Jak wkrótce się okazało, same dyrektywy rzeczywistości nie zmieniają i jeżeli serio traktować polityczne deklaracje, to trzeba było przedsięwziąć dodatkowe działania. Odpowiedzią był Traktat Amsterdamski, który za jeden z priorytetów Unii Europejskiej uznaje dążenie do likwidacji dyskryminacji kobiet i promowanie równości kobiet i mężczyzn (art. 2, art. 3, ust. 2). Traktat Amsterdamski wprowadza jeszcze dwa istotne zapisy: artykuł 13, który „upoważnia Wspólnotę do podejmowania inicjatyw mających na celu zwalczanie (…) wszelkiej dyskryminacji ze względu na płeć, rasę lub pochodzenie etniczne, religię lub przekonania, niepełnosprawność, wiek lub orientację seksualną”, oraz artykuł 141, który wprowadza możliwość stosowania tak zwanych działań pozytywnych („zasada równego traktowania nie wyklucza utrzymania lub wprowadzenia przez państwa członkowskie rozwiązań i środków prawnych przewidujących specjalne prerogatywy dla nieproporcjonalnie nisko reprezentowanej płci, w celu ułatwienia jej przedstawicielom wykonywania pracy zawodowej lub w celu zapobieżenia lub zrekompensowania utrudnień w przebiegu kariery zawodowej”).
W ten sposób polityka wspólnotowa wyszła z fazy formalnego zapewniania równości praw i niedyskryminacji i wkroczyła w fazę zapewnienia równości szans już nie tylko w wymiarze zawodowym, ale także politycznym, społecznym i rodzinnym. Jakkolwiek obszar związany z wymiarem ekonomicznym, a więc przede wszystkim obszarem zatrudnienia i rynkiem pracy jest najważniejszym obszarem w działaniach Unii Europejskiej i jedynym regulowanym poprzez dyrektywy obowiązujące wszystkie państwa członkowskie.

PROGRAMY DZIAŁANIA NA RZECZ RÓWNYCH SZANS KOBIET I MĘŻCZYZN

To, co zostało zapisane w traktatach, Komisja Europejska przekłada na konkretne zadania i opracowuje programy działań dotyczące równych szans kobiet i mężczyzn. Programy te są przyjmowane w formie zaleceń przez Radę Europejską i nie mają mocy wiążącej. Odgrywają jednak dużą rolę w propagowaniu zasady równouprawnienia, zwłaszcza poprzez konkretne projekty oraz stymulowanie różnych działań w krajach UE. W „programie działania” Unia zapewnia środki i podejmuje przedsięwzięcia na rzecz promowania określonej polityki. Obecnie zakończono realizację V Ramowego Programu na rzecz Równych Szans (2000-2005) jego przedłużeniem jest program „Plan działań na rzecz Równości Kobiet i Mężczyzn na lata 2006-2010” (A roadmap for equality between women and men 2006-2010) przyjęty w marcu 2006 roku. Program ten wyznacza cele i program działania UE w priorytetowych 6 obszarach działania: 1) równy stopień niezależności ekonomicznej kobiet i mężczyzn, 2) godzenie życia zawodowego i prywatnego 3) równa reprezentacja i udział obu płci w życiu publicznym, 4) wyeliminowanie wszelkich form przemocy ze względu na płeć, również w handlu ludźmi, 5) eliminacja stereotypów płci, 6) propagowanie równości płci w stosunkach zewnętrznych i polityce rozwojowej.
Środowiska równościowe i kobiece przyjęły z radością ten dokument, ale podkreślają też, że są wyzwania, którym trzeba sprostać, chcąc wdrożyć program: wymagana jest duża koordynacja na poziomie europejskim, monitoring oraz zaangażowanie. Tymczasem na chwilę obecną brak jest odpowiednich mechanizmów. Podkreślane jest również, że aby wdrożyć strategię gender mainstreaming potrzebne będę szkolenia na poziomie europejskim, gdyż nawet pośród pracowników Komisji zasada gender mainstreaming jest raczej zapisem w dokumencie, niż faktycznym planem działania. Zasadnicze pytanie, to również jak zachęcić państwa członkowskie, żeby faktycznie wdrożyły plan działania. Przecież Plan Działań jest jedynie dokumentem programowym wyznaczającym kierunki aktywności, a nie obowiązującą dyrektywą. A zatem trudno będzie zmusić państwa, żeby zrobiły coś, czego nie chcą, a jeżeli nie będzie wystarczającego zaangażowania po stronie państw, wówczas program nie zostanie zrealizowany. Dodatkową słabością planu jest brak nowych inicjatyw legislacyjnych, a zatem – przynajmniej na chwilę obecną – nie planowane są żadne nowe dyrektywy równościowe.
W marcu 2006 roku z inicjatywy kilku państw na zakończenie prezydencji Rada Europejska podpisała Europejski Pakt na rzecz Równości Płci, którego celem jest promowanie działań na szczeblu państw członkowskich i Unii. Podpisanie tego paktu było wyrazem woli politycznej Rady i państw członkowskich na rzecz realizacji polityki równościowej.

STRATEGIA LIZBOŃSKA I EUROPEJSKA STRATEGIA ZATRUDNIENIA

Europejska Strategia Zatrudnienia opiera się na czterech filarach. Właśnie czwarty filar dotyczy „wzmocnienia polityki równości szans na rynku pracy”. Równości szans rozumianej szeroko, równych szans na rynku pracy kobiet i mężczyzn, ale także równych szans dla osób niepełnosprawnych fizycznie i umysłowo. Po to, aby przeciwdziałać wykluczeniu społecznemu grup szczególnie narażonych na dyskryminację: kobiet, osób starszych lub o innej orientacji seksualnej, przekonaniach, pochodzeniu etnicznym czy wyznaniu.

Szczegółowo o równości płci mówi wytyczna nr 6:
Państwa członkowskie powinny łączyć swoje polityki zatrudnienia z działaniem na rzecz zapewniania równości płci poprzez:
· Wspomaganie aktywizacji kobiet na rynku pracy,
· Redukcję różnic między kobietami i mężczyznami występujących we wskaźnikach dotyczących zatrudnienia i bezrobocia,
· Redukcję różnic wysokości wynagrodzeń kobiet i mężczyzn z uwzględnieniem:
o segregacji sektorowej i zawodowej (np. problem niskich płac w zawodach i sektorach zdominowanych przez kobiety),
o problemu nierównego dostępu kobiet i mężczyzn do edukacji i szkoleń,
o przeglądu systemu płac,
o podnoszenia świadomości problemu nierówności płac kobiet i mężczyzn wykonujących taką samą pracę,
o potrzeby zapewnienia przejrzystości zasad wynagradzania pracowników.
· Umożliwianie kobietom godzenia obowiązków zawodowych z życiem prywatnym, poprzez zapewnienie dostępu do usług opiekuńczych, zachęcanie do dzielenia obowiązków rodzinnych i zawodowych, ułatwianie powrotu na rynek pracy po nieobecności spowodowanej np. urlopem macierzyńskim. Rządy państw członkowskich powinny usuwać przeszkody uniemożliwiające kobietom uczestnictwo w rynku pracy. Zakłada się, że do 2010 roku, usługi opiekuńcze powinny być dostępne dla przynajmniej 90% dzieci od 3 roku życia do rozpoczęcia nauki w szkole, oraz 33% dzieci poniżej 3 lat.